Wat is goed?

Dit stukje is iets langer geworden dan ik had gepland, maar ik zou je toch willen vragen om er even tijd voor te nemen, aangezien ik dat ook gedaan heb toen ik het schreef.. 😉 Geintje uiteraard. De reden dat het wat langer is geworden, is dezelfde reden waarom ik graag wil dat ie gelezen wordt: Het gaat over een ongewoon, maar boeiend onderwerp.

Net als in mijn in eerdere stukjes betreft het hier een onderwerp dat voor mij bewijst dat God bestaat. Het gaat om de vraag wat goed en slecht is. Het is niet het meest eenvoudige onderwerp, en het is een beetje filosofisch van aard. Maar ik denk dat het één van de sterkste argumenten is, bij het nadenken over de vraag of God bestaat. En of iets goed of slecht is om te doen, wordt door iedereen eigenlijk continu afgewogen. Ook al gebeurt dat veelal onbewust.

Laten we eens beginnen met aan te nemen dat God niet bestaat en dat alles door een spontane big bang uit letterlijk niets ontstaan is. Daarna is het eerste leven in een Honig® oersoepje ontstaan. En al het leven op aarde is het resultaat van miljarden jaar evolutie. Evolutie is een willekeurig ongestuurd proces, waarbij alle soorten planten en dieren dus ontstaan zijn als gevolg van toevallige mutaties. In dat geval zijn wij mensen dus ook toevallig ontstaan, zonder dat dit het doel was. Voor hetzelfde geld was de mensheid nooit ontstaan. In zo’n wereld is alles uiteindelijk een kwestie van atomen, moleculen, chemische processen en dergelijke. Als iemand doodgaat, dan hoort dat er gewoon bij en de moleculen van het lichaam blijven gewoon onderdeel van de wereld. Sommige natuurlijke processen stoppen met de dood en weer andere processen starten juist op dat moment.

Wat hier uit volgt is dat ons leven hier op aarde ook geen doel dient. Er is geen bewuste reden voor ons bestaan. Er is geen hoger doel om na te streven. En als we dood gaan is het einde verhaal. En of je nou 20 of 100 wordt, het maakt geen verschil. Natuurlijk kan iedereen voor zichzelf wel doelen stellen in het leven. De één wil rijk worden of streeft een succesvolle carrière na, een ander wil een gezinnetje hebben en weer een ander leeft voor één of andere hobby. Maar in het grotere geheel is dat allemaal zinloos. Per saldo maakt het niet uit. In een dergelijke wereld kun je niet zomaar spreken van goed of slecht. De atomen en moleculen, de processen en natuurwetten hebben geen mening, hebben geen emotie. En waar het nu dus om gaat is het onderwerp ‘moraliteit’. Oftewel de vraag: “wat is goed om te doen en wat is slecht om te doen.”

Je komt dan terecht bij de vraag: Bestaan er objectieve morele waarden. Morele waarden zijn ideeën over wat je wel en niet zou moeten doen. Dat je bijvoorbeeld niet zomaar iemand mag vermoorden omdat z’n kop je niet aanstaat. Of dat je iemands geld niet achterover hoort te drukken omdat jij wel wat extra kan gebruiken. En met objectief wordt bedoeld: universele waarden over wat goed en fout is. Waarden die dus voor iedereen gelden. In een goddeloze, toevallige wereld valt echter niet hard te maken dat deze objectieve morele waarden bestaan. Uiteraard kan een ieder wel z’n eigen mening hebben over wat goed en fout is. Maar dat zijn dan subjectieve morele waarden. Die zijn voor jou waar en die vind jij belangrijk, maar je kunt niet verwachten dat iemand anders dezelfde morele waarden heeft als jij. Jij bent maar één van de vele individuen hier, dus jouw mening is net zo veel waard als die van 6 miljard andere mensen.

Toen ik hier voor het eerst over nadacht kostte me dat de nodige moeite. En aan een ieder die hier ook nog nooit eerder over nagedacht heeft, zou ik willen vragen de tijd te nemen om dit even door te laten dringen. Het betekent nogal wat. Het betekent namelijk dat je de daden van anderen eigenlijk niet meer kunt veroordelen. Je kunt wel zeggen dat je iets als een verkrachting slecht vindt, maar de dader vindt dat niet. Hij vond, op de een of andere zieke manier, dat hij het recht had dat te doen. En als jij hem veroordeelt, vindt jij dus dat jouw persoonlijke ideeën over goed en fout beter zijn dan die van de verkrachter. Maar wie bepaalt, in een wereld van louter toeval, wat goed en fout is? Het wordt een kwestie van een meningsverschil, een kwestie van smaak en persoonlijke voorkeur. Je kunt niet meer zeggen dat iets absoluut fout is. Misschien zorgt die verkrachter zo wel voor nakomelingen en zou je het vanuit een evolutionair oogpunt kunnen toejuichen?

Nu kun je zeggen dat wij, als leden van de Nederlandse maatschappij, gezamenlijk gedefinieerd hebben wat goed en fout is in onze wet. Dat in die wet beschreven staat wat de grote gemene deler van de waarden van alle leden is. Maar wat te denken van Nazi-Duitsland? In Nazi-Duitsland was het volgens de overheid goed dat de Joden vermoord werden. De mensen die dat daadwerkelijk deden, hebben dan dus niets verkeerds gedaan. Zo zijn er ook landen waar bijvoorbeeld vrouwenbesnijdenis of andere gruwelijkheden worden toegestaan. Daar kun je vanuit de maatschappij-gedachte dan ook weinig tegen in brengen. Terwijl de meeste mensen die ik ken deze daden absoluut afwijzen. Ze zeggen niet: “Ach laat ze toch. Is een kwestie van traditie. Gewoon een stukje cultuur”.

Sommige mensen zeggen dat ons gevoel voor goed en kwaad door evolutie voortgebracht is. Dat door het natuurlijke selectieproces van evolutie, de mensheid morele waarden heeft ontwikkeld die voor ons voordelig zouden zijn. Maar in dat geval is er nog steeds geen sprake van absolute morele waarden. Het gevoel dat ontwikkeld is, is dan ook toevallig tot z’n huidige vorm ontwikkeld, maar is daarmee niet automatisch een universele morele standaard. En dat betekent dat mensen met andere morele waarden niet zomaar veroordeelt kunnen worden, alleen maar omdat bij hen en hen voorouders een iets ander evolutionair proces heeft plaats gehad. Er zitten toevallig een paar moleculen in hun hersens op een andere plek. Wie ben jij om te beweren dat jouw molecuultjes op een betere plek terecht zijn gekomen?

Om misverstanden te voorkomen wil ik het volgende heel helder maken: Ik beweer hier niet dat een atheïst het verschil tussen goed en kwaad niet kan zien. Of dat een atheïst een ‘slechter’ leven leidt dan een gelovig iemand. Integendeel. Ik denk namelijk dat ieder mens het verschil tussen goed en kwaad wel kan zien. En dat gelovige mensen niet zozeer een beter moreel leven leiden dan niet-gelovigen. Het gaat er hier om dat er vanuit een atheïstisch oogpunt geen goede verklaring is te geven voor juist het feit dat alle mensen het voor een groot deel eens zijn over wat goed en fout is. Met andere woorden: waarom bestaat er überhaupt een besef van goed en fout? Op welke basis kan een mens claimen dat een daad goed of fout is?

Om terug te komen op het begin: Ik geloof dat er wel absolute antwoorden zijn op de vraag: Wat is goed en wat is fout. Ik denk ook dat iedereen op deze wereld in staat is om te bepalen wat goed en fout is volgens een objectieve morele standaard. Dat komt omdat ik ervan overtuigd ben dat God de mens naar Zijn evenbeeld heeft geschapen. Ik ken bijvoorbeeld geen mensen die van mening zijn, dat hun eigen ideeën over goed en kwaad slechts persoonlijk zijn en totaal emotieloos reageren wanneer zij iets zien of horen gebeuren wat tegen hun eigen morele waarden indruist. Ik merk juist dat iedereen behoorlijk principiële opvattingen heeft over wat goed en fout is. Die opvattingen lijken vaak te verschillen van mens tot mens, maar wanneer de tijd wordt genomen om daarop in te zoomen en om er vanuit elkanders oogpunt naar te kijken, blijken die verschillen keer op keer minimaal te zijn.
Dit maakt voor mij duidelijk dat alle mensen in de grond van hun hart beseffen wat goed en fout is. En als je voor dat feit een goede en redelijke verklaring zoekt, steekt God met kop en schouders boven alle andere verklaringen uit.

Als je je door dit relaas heen hebt weten te worstelen, dan zou ik het ontzettend interessant vinden wanneer je even reageert. Ik ben erg benieuwd wat er gevonden wordt van deze benadering. Misschien vindt je het een goed stuk, misschien vind je het grote onzin, of ben je het ergens oneens met iets dat ik roep. Mogelijk vind je dit een uitermate wazig verhaal. Hoe dan ook, schroom niet om mij dat duidelijk te maken.


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>